Een avond bij Tom en de valkuilen van het blindproeven

[wvd]

Wat aangekondigd was als een bescheiden verticale degustatie van drie jaargangen Boca bij Tom, groeide uit tot een bijzonder geslaagde avond met twee sommeliers van toprestaurants, enkele ervaren wijnliefhebbers, een professioneel ingehuurde chef die voor uitstekende gerechtjes zorgde, en een reeks blind geschonken wijnen die me opnieuw deden beseffen hoe moeilijk blindproeven eigenlijk is.

   
Na een mooie Champagne die ik niet kende (wordt nog onderzocht...) begonnen we aan de aangekondigde verticale van Le Piane Boca, te starten met de oudste jaargang: 2010.

Ik vond die bijzonder aantrekkelijk: nog steeds vrij streng en jeugdig, met weinig tertiaire ontwikkeling. Eén van de sommeliers aan tafel was van mening dat de wijn stilaan over zijn hoogtepunt heen was, maar mijn indruk was totaal anders. Omdat ik deze wijnen al jaren volg, zie ik de 2010 eerder als een wijn die nog in ontwikkeling is dan als een wijn die achteruitgaat. Ook de kleur leek dat te bevestigen: duidelijk meer rood fruit en minder evolutie dan de 2011 die erop volgde.
En wat voor een 2011 was dat.
Voor de twee sommeliers, die Le Piane niet kenden, was dit de openbaring van de avond. Een prachtig ontwikkeld boeket, gul en sappig in de mond, harmonieus en lang in de afdronk. Een Boca die volop op dronk is en maturiteit met frisheid weet te combineren.
De laatste wijn van de verticale, de 2013, werd door iedereen als nog te jong beschouwd om zijn volledige potentieel te tonen. Toch vertoonde hij al de structuur en het algemene profiel die me sterk deden denken aan de 2010, zij het in een completere en veelbelovendere vorm. Persoonlijk acht ik de 2013 de grotere wijn van de twee, al heeft hij nog tijd nodig.
Missie geslaagd dus. Beide sommeliers waren diep onder de indruk van Le Piane Boca, een wijn die in Italië al jarenlang een uitstekende reputatie geniet en ook daarbuiten steeds meer erkenning krijgt.
Daarna kwamen de blinde wijnen op tafel.

De Louis Jadot Corton-Pougets 2011, San Giusto a Rentennano Percarlo 2011 en Fèlsina Berardenga Chianti Classico Riserva Rancia 1990 waren enkele uren voordien geopend. De Luciano Sandrone Barolo Bricco Boschis 2006 en Castello dei Rampolla d'Alceo 2011 waren ongeveer twee uur op voorhand gedecanteerd.

De eerste wijn bleek achteraf de Louis Jadot Corton-Pougets 2011 te zijn, al wisten we dat uiteraard op dat moment nog niet.
Pinot Noir is geen seconde in me opgekomen. Even dacht ik aan Etna vanwege een zekere ziltige mineraliteit, maar dat spoor hield niet lang stand. Daarna dwaalden mijn gedachten af naar Chianti Classico, misschien uit een koeler jaar of van hoger gelegen wijngaarden, maar ook dat klopte niet echt. Iemand opperde Spätburgunder en achteraf bekeken was dat wellicht de dichtste benadering van de avond, al miste ik daarbij het licht weeïge dat ik vaak met die druif associeer.
De onthulling kwam dan ook als een complete verrassing. Grand Cru Bourgogne? Daar was ik zelf nooit op uitgekomen.
Wat de ervaring nog interessanter maakte, was dat de wijn gedurende de avond steeds beter werd. Met extra zuurstof kwam hij meer en meer open en werd hij ook overtuigender. Toch weet ik niet of ik hem later die avond, opnieuw blind geschonken, als Pinot Noir zou hebben herkend, laat staan als een Corton Grand Cru.
Een bijzonder nederige start van het blindproeven.

De tweede wijn zorgde meteen voor wat beroering rond de tafel. Vanaf de eerste neus was duidelijk dat we een niveau hoger zaten.
Mijn fout was dat ik mijn eerste indruk te snel heb losgelaten. Er zat iets in het aromatische profiel dat me aan Boca deed denken en die gedachte kwam heel even op. Maar deze wijn had meer volume en breedte dan de Le Piane's die we net hadden geproefd. Iemand suggereerde Plinius, de speciale cuvée van Le Piane, wat op zich niet onlogisch was. Toch vond ik deze wijn iets warmer en rijper overkomen.
Ik vond hem bijzonder lekker en precies door die extra rijpheid begon ik stilaan richting Brunello te denken. Achteraf bekeken is dat bijna beschamend.
De onthulling toonde opnieuw hoe verraderlijk blindproeven kan zijn. Dit was zonder twijfel één van de sterren van de avond: prachtig gerijpt, volledig op dronk, maar toch nog voorzien van een verrassend stevige tanninestructuur voor een wijn die stilaan de twintig jaar nadert. Opmerkelijk genoeg heeft niemand aan tafel ooit Barolo gesuggereerd.
Nog maar eens een bewijs dat grootheid herkennen vaak makkelijker is dan haar herkomst bepalen.

De derde wijn kwam uit karaf, en daar ging ik volledig de mist in.
Wat het nog erger maakt, is dat het een domein betreft waarvan ik de wijnen door en door dacht te kennen.
De kleur was vrij donker, het boeket werd door sommigen als behoorlijk geëvolueerd ervaren, misschien zelfs té geëvolueerd, en ik moet toegeven dat ook ik wat frisheid in de neus miste. Maar de mond vertelde een heel ander verhaal.
Wat een volume. Wat een gulheid. En vooral: wat een enorme graad van puur drinkplezier.
Dit was gewoon ontzettend lekker.
Iemand opperde Bordeaux, maar dat vond ik nooit overtuigend. De wijn was rijker, rijper, warmer en volumineuzer dan Bordeaux doorgaans is. Bovendien was hij veel te soepel en leek de kleur niet diep genoeg voor een Cabernet-gedomineerde wijn.
Zoals later zou blijken, was net die laatste vaststelling bijzonder ironisch.
Een deel van de verklaring ligt misschien in het feit dat ik de wijn uit een verkeerd glas proefde, een Riedel Extreme Bourgogne, waardoor de kleur lichter leek dan ze in werkelijkheid was. Maar zelfs dan ben ik niet zeker dat ik dichter bij de oplossing zou zijn gekomen.
Mijn ervaring met d'Alceo was altijd die van een krachtige Cabernet-gedreven wijn geweest: compact, streng gestructureerd, gekenmerkt door die typische donkerblauwe aroma's en ondersteund door een indrukwekkende hoeveelheid tannine.
Wat ik in mijn glas had, leek daar nauwelijks nog op.
De tannines waren volledig versmolten, de structuur was naadloos geworden en het geheel had een bijna moeiteloze harmonie gekregen. De onthulling was dan ook een echte schok.
Hoewel de neus me nooit helemaal heeft overtuigd, was de mond ronduit schitterend. Sterker nog: puur op basis van wat deze wijn in de mond bracht, was dit wellicht mijn wijn van de avond.

Met de voorlaatste wijn kwam ik eindelijk iets dichter bij de oplossing.
Het bleek achteraf de Percarlo 2011 te zijn.
De kleur viel meteen op: dat prachtige rood dat ik spontaan met Sangiovese associeer. Ook het boeket wees in die richting. Toch vertelde de mond een groter verhaal. Er zat simpelweg te veel volume, te veel concentratie en aanwezigheid in de wijn om hem als een klassieke Chianti Classico te beschouwen. Ik raakte er steeds meer van overtuigd dat we eindelijk in Brunello-territorium waren beland.
De wijn combineerde indrukwekkende concentratie met opvallend veel jeugdigheid. Ondanks zijn leeftijd beschikte hij nog over een stevige tanninestructuur. Op dat moment dacht ik zelfs een Brunello van Conti Costanti te herkennen, wellicht een 2013 of 2015.
Zoals zo vaak die avond bracht de druivensoort me ongeveer in de juiste richting, maar zat ik fout wat de herkomst betreft.
Bij de onthulling bleek het inderdaad om Sangiovese te gaan, maar wel degelijk uit Chianti Classico: Percarlo 2011. Een wijn die ik overigens slechts één keer eerder proefde, op Vinitaly.
Achteraf bekeken was dit opnieuw een mooie illustratie van hoe ver een grote Sangiovese kan uitstijgen boven de verwachtingen die we vaak bij een appellatie hebben.

De laatste wijn bleek meteen ook de oudste van de avond te zijn: Rancia 1990.
Rancia heeft de reputatie veel tijd nodig te hebben, maar deze fles was zonder twijfel volledig op dronk.
Het boeket was onmiskenbaar geëvolueerd, bijna shockerend zelfs na de frisheid en vitaliteit van de Percarlo die eraan voorafging. Dit was oude wijn, daar bestond geen enkele twijfel over. De uitdaging was alleen te bepalen wát voor oude wijn.
Ik herkende de maturiteit, maar kreeg er geen vat op. Een toets van tabak in de afdronk bracht me even bij oudere Bordeaux, maar eigenlijk gedroeg de wijn zich nooit echt als Bordeaux. De structuur was strenger, de afdronk soberder. Bovendien zat er een licht uitdrogend karakter in de finale, waarbij de tannines zich op het einde opnieuw leken op te richten en aandacht opeisten, zelfs na meer dan drie decennia.
Die tannines brachten me uiteindelijk terug naar Italië, wat op zijn minst het juiste land bleek te zijn. Verder kwam ik echter niet.
Achteraf bekeken is het bijna grappig dat net die tabakstoets me eerder van de oplossing weg leidde dan ernaartoe. Misschien had ze me juist aan gerijpte Sangiovese moeten doen denken. Maar eens het idee van Bordeaux zich had vastgezet, bleek dat bijzonder moeilijk los te laten.
Een passend einde van een avond die meermaals aantoonde dat blindproeven evenveel draait om het overwinnen van eigen vooroordelen als om het herkennen van aroma's en smaken.

Wie aandachtig naar de foto kijkt, zal trouwens nog een fles hebben opgemerkt die in dit verslag niet aan bod kwam: Taylor's Quinta de Vargellas 1991.
Helaas was dat net de wijn die ik niet meer heb geproefd. Mijn trein wachtte niet en ik moest vertrekken voordat de fles werd geopend.
Dat was extra jammer omdat ik deze Port van eerdere gelegenheden ken en hem altijd bijzonder hoog heb ingeschat. In mijn herinnering is Quinta de Vargellas 1991 een grote Port, met diepgang, complexiteit en frisheid in een combinatie die maar weinig gerijpte Vintage Ports bereiken. Dit keer moet ik het dus zonder proefnotitie stellen.
Ik kan alleen vermoeden dat degenen die bleven zitten nog een laatste hoogtepunt van de avond hebben meegemaakt.

Nog één laatste bedenking bij deze avond. Wat me opnieuw opviel, niet alleen bij de twee jongere sommeliers maar ook bij verschillende ervaren liefhebbers rond de tafel, is hoe anders er vandaag naar gerijpte wijn wordt gekeken dan pakweg enkele decennia geleden.
Zodra tertiaire aroma's hun intrede doen — gedroogde bloemen, tabak, bosgrond, leder, wildtoetsen of gewoon de complexere geuren die met flesrijping gepaard gaan — lijken veel proevers de wijn als voorbij zijn hoogtepunt te beschouwen. Alsof evolutie automatisch achteruitgang betekent.
De aandacht lijkt vandaag veel meer te liggen op het zo lang mogelijk bewaren van fruit, frisheid en energie.
Misschien is dat gewoon een verschuiving in smaakvoorkeur. Veel moderne wijnliefhebbers lijken op zoek naar dat ideale moment waarop de tannines mooi versmolten zijn, maar het fruit nog steeds de hoofdrol speelt. Daar is uiteraard niets mis mee.

Zelf voel ik me echter aangetrokken tot een ander soort schoonheid. Wat mij het meest aanspreekt, is niet zozeer jeugdigheid op zich, maar het moment waarop maturiteit en vitaliteit elkaar ontmoeten. Een wijn die de complexiteit van leeftijd heeft verworven, maar tegelijk nog steeds een levende kern van rood fruit bezit, kan iets ontroerends hebben.
Voor mij bevinden sommige van de grootste flessen zich precies in dat spanningsveld.

Verschillende van de wijnen die we die avond proefden, herinnerden me daar opnieuw aan. Ze waren misschien niet meer jong volgens de hedendaagse normen, maar ze waren evenmin vermoeid. Ze waren eenvoudigweg in een andere fase van hun leven terechtgekomen. Een fase die vandaag misschien minder gewaardeerd wordt dan vroeger.
Of dat het gevolg is van veranderende smaakvoorkeuren, van een evolutie in wijnstijlen, of simpelweg van het feit dat steeds minder mensen regelmatig echt gerijpte flessen drinken, laat ik graag aan anderen over. Maar voor mij was de 2010 Boca daar een mooi voorbeeld van. Waar sommigen een wijn op zijn retour zagen, zag ik vooral een wijn die nog steeds onderweg was.
En misschien is dat wel de belangrijkste les van de avond: tussen "jong" en "oud" ligt een enorm gebied dat we veel te vaak over het hoofd zien.

[Biff]

Mooi verslag, met heel veel plezier gelezen Werner.
Morgen lees ik het nog es opnieuw

[Rik Martens]

Lessen in bescheidenheid. Wie op een iet of wat serieuze manier met wijn bezig is, wordt er onvermijdelijk mee geconfronteerd.

Les 1: je zal af en toe een Corton voor een Barolo houden.
afgeleid: of omgekeerd.

Les 2: je allereerste indruk zit vaak het dichts bij de waarheid

Les 3: de overgrote meerderheid van wijnen is niet gebaat met decennialange bewaring. Als ik merk hoeveel mensen er een kelder vol hebben liggen met wijnen met van tientallen jaren oud, die binnen de vijf jaar geconsumeerd hadden moeten worden. Mensen die dan gechockeerd zijn dat die "schatten" op veiling slechts een paar euro waard zijn.
En mensen die, geconfronteerd met die slijtageslag, daarna elke vorm van tertiaire evolutie gaan beschouwen als "over the top". Zonder rekening te houden met het potentieel van de wijn en vooral ook van het oogstjaar in kwestie.

Doevraagje: zoek een bourgogne uit een fatsoenlijke appellatie uit Drink het jaar 1977 en één uit het jaar 1978. Proef eerst de 1978 en geniet, daarna de 1977 en meteen een groot glas chocomelk.

[BartS]

Klinkt als een fijne belevenis. Dank je bevindingen aan het (digitaal) papier toe te vertrouwen Werner. Met veel belangstelling gelezen. Heb zelf behoorlijk wat Chianti liggen... maar zo moeilijk om van te blijven

[Mathijs81]

(10-06-2026 09:58 AM)wvd schreef:  Nog één laatste bedenking bij deze avond. Wat me opnieuw opviel, niet alleen bij de twee jongere sommeliers maar ook bij verschillende ervaren liefhebbers rond de tafel, is hoe anders er vandaag naar gerijpte wijn wordt gekeken dan pakweg enkele decennia geleden.
Zodra tertiaire aroma's hun intrede doen — gedroogde bloemen, tabak, bosgrond, leder, wildtoetsen of gewoon de complexere geuren die met flesrijping gepaard gaan — lijken veel proevers de wijn als voorbij zijn hoogtepunt te beschouwen. Alsof evolutie automatisch achteruitgang betekent.
De aandacht lijkt vandaag veel meer te liggen op het zo lang mogelijk bewaren van fruit, frisheid en energie.
Misschien is dat gewoon een verschuiving in smaakvoorkeur. Veel moderne wijnliefhebbers lijken op zoek naar dat ideale moment waarop de tannines mooi versmolten zijn, maar het fruit nog steeds de hoofdrol speelt. Daar is uiteraard niets mis mee.

Mooie wijnen en opnieuw heerlijke analyse op diverse topics. Ik haal er graag bovenstaande uit.
Zelf heb ik een groot hart en weke knieën voor oudere jaargangen en wijnen die al een zekere ontwikkeling hebben meegemaakt.
In proeverij kringen krijg ik dan dan vaak te horen ... "deze wijn is erover" of "jammer dat je deze zo lang hebt laten liggen".
Blij te lezen dat er nog gelijkaardige zielen zijn die met het nodige respect de "oude krakers" ontkurken en van de evolutie kunnen genieten !

Mathijs